گفت‌وگو با پروفسور یحیی کمالی‌پور، استاد ارتباطات و هنرهای خلاق دانشگاه پوردو – یک پا در جامعه سنتی، یک پا در جامعه اطلاعاتی‌

خبرنگار: نرگس جودکی موهایش را در آسیاب سفید نکرده است. سال‌ها تحقیق و پژوهش و تدریس در دانشگاه‌های برتر دنیا باعث شده که اینک این مرد با موی خاکستری و عینکی بر چشم در حلقه شاگردان و دوستداران گم شود. محقق برجسته بین‌المللی، پروفسور ارتباطات جمعی و رییس دپارتمان ارتباطات و هنرهای خلاق دانشگاه پوردو در اقامت چند روزه‌اش در ایران سخنرانی خود را با عنوان <از سنت تا نوگرایی، چالش‌های فرهنگی روابط عمومی ایران> در دومین کنفرانس بین‌المللی روابط عمومی ارایه کرد و در فواصل کوتاه برنامه فشرده‌اش به دانشجویان و روزنامه‌نگاران هم پاسخ گفت. طی چند ماه اخیر کنفرانس، همایش و نشست‌های تخصصی مختلفی با محوریت روابط عمومی برگزار شده است همانند کنفرانس روابط عمومی الکترونیک، کنفرانس بین‌المللی روابط عمومی، همایش روابط عمومی و مطالعات افکار عمومی و… دکتر یحیی کمالی‌پور معتقد است میهانان این برنامه‌ها سفیران فرهنگی هستند که می‌توانند با ارایه نقطه‌نظراتشان به آشنایی هرچه بیشتر با روابط عمومی روز دنیا کمک کنند. کمالی‌پور در گفت‌وگوی کوتاه خود با ما می‌گوید: باید درها را باز کنید! در دنیای اطلاعاتی امروز بستن درها کاری بیهوده است، مخصوصاً در دنیای دیجیتال اینترنت که ‌خواه ناخواه درها بازمی‌شود. مؤسس و سردبیر ارشد نشریه الکترونیک <ژورنال جهانی رسانه‌ها> در پاسخ این سؤال که مشکل اساسی روابط عمومی را در ایران چه می‌بیند، می‌گوید: ما همیشه از قافله جهانی شدن عقب‌تر هستیم، تکنولوژی را داریم ولی هنوز تصمیم قطعی در مورد حرکت کردن یا نکردن نگرفته‌ایم. وضعیت فعلی ما این‌گونه است: یک پایمان در جامعه سنتی است و یک پایمان در جامعه اطلاعاتی. در این موقعیت ایستاده‌ایم و هر دو را می‌خواهیم. وی در ادامه می‌افزاید: برای رسیدن به جامعه اطلاعاتی یکی از اصول اساسی ایجاد جامعه مدنی قانونمند روابط عمومی‌ها، رسانه‌هاست. یک پایمان در راه روند جهانی شدن است و یک پا درگیر سنت‌ها. اگر به همین شکل ادامه دهیم اتفاقات ناگواری می‌افتد. بنابراین باید نقطه توازنی پیدا کنیم، باید به فرهنگ خودمان نگاه کنیم و ببینیم که چه چیزهایی دست و پاگیر است. در بعضی موارد ذهنیت‌ها باید عوض شود و آن نکات دست و پاگیر را کنار بگذاریم. ذهنیت مردم عادی، بسیاری نگرش‌های سنتی مثبت و منفی دارد. شعارهای زیادی داریم مثلاً <از تو حرکت و از خدا برکت> و <هر آن کس که دندان دهد نان دهد> باید آنهایی که مثبت است تقویت کنیم مثل شعار اولمان و آنها که بار منفی دارد و برای آینده خوب نیست کنار بگذاریم. کمالی‌پور به امکانات و منابع ایران اشاره می‌کند و می‌افزاید: ما همه امکانات، منابع زیرزمینی، منابع جغرافیایی، نوسانی و فکری را داریم، تنوع فرهنگی ما هم یکی از منابع غنی است. من کمبودی از نظر امکانات نمی‌بینم، آنچه نداریم هماهنگی و انتقادپذیری است. با قدرت روی حرفمان هستیم و همه چیز را مطلق نگاه می‌کنیم. اگر من نوعی اعتراض دارم و انتقادی می‌کنم دلسوزی است، این خدمت نیست که مدام از خودمان تعریف کنیم. کمالی‌پور که نامش در فهرست نویسندگان معاصر، مشاهیر جهان و مشاهیر آمریکا در سال 2000 آمده و تاکنون جوایز متعددی چون جایزه پژوهش برجسته در ارتباطات بین‌المللی و میان فرهنگی را به دست آورده، معتقد است که باید خود را با دنیای ارتباطات به روز کنیم و تطبیق دهیم و تأکید می‌کند: در این صورت می‌توان از ایران برای کشورهای در حال توسعه، الگوبرداری کرد. این استاد ارتباطات که با وجود فاصله جغرافیایی‌اش تا ایران، در جریان اوضاع روابط عمومی ایران قرار دارد، می‌گوید: تاکنون در چند کنفرانس شرکت کرده‌ام، با انجمن روابط عمومی ایران، انجمن روابط عمومی یزد و کرمان هم در تماس هستم. از دیدگاه من روابط عمومی در ایران سیر خوبی را طی می‌کند اما چالش‌های زیادی دارد که بسیاری از آنها فرهنگی است. این چالش فرهنگی که استاد به آن اشاره می‌کند کمی ناامیدمان می‌کند چون همان‌طور که در ادامه صحبتش به آن می‌رسد بهبود، عزم ملی می‌طلبد و مشارکت عمومی. آن وقت به همکاری آموزش و پرورش، خانواده‌ها، رسانه‌ها و… نیاز خواهیم داشت و در درازمدت نیز شاهد نتیجه خواهیم بود. دکتر کمالی‌پور می‌گوید: یکی از این چالش‌ها، چالش مدیریت است. مدیران و نهادهای دولتی آن‌طور که باید و شاید نقش روابط عمومی را درک نکرده‌اند و روابط عمومی‌ها جایگاهی که باید ما در یک سازمان داشته باشند، ندارند. روابط عمومی‌هایی که تخصص داشته باشند هم به اندازه کافی نیست، نباید فراموش کرد که کار را باید به کاردان سپرد. وی می‌افزاید: نه تنها کار به کاردان سپرده نمی‌شود بلکه همه چیز سلیقه‌ای است و این یکی از نمونه ضعف‌های فرهنگی و مشکل بزرگی است. من در سخنرانی‌ام هم به آن اشاره کرده‌ام. فرهنگ‌سازی باید از خانواده‌ها شروع شود. در محیط اجتماع، مدرسه و دانشگاه هم به آن توجه شود و به‌طور مستمر و برنامه‌ریزی شده انجام گیرد. آنچه در این چند سال اتفاق افتاده خوب است من هم این کنفرانس‌ها را به فال نیک می‌گیرم و امیدوارم در سطح کشور و در سطح بین‌المللی انعکاس خوبی داشته باشد و اینجا شروع دور تسلسل کمبودهای فرهنگی است که بر هم تأثیر می‌گذارند و موجب ناامیدی می‌شوند وقتی که به فعالیت آموزش و پرورش فکر می‌کنیم، به نقش و فعالیت رسانه‌هایی چون رسانه ملی و… استاد علوم ارتباطات جمعی و بین‌المللی می‌گوید: پدر و مادرها باید خودشان و بعد بچه‌ها را آگاه کنند و هماهنگ با آنان آموزگاران مدارس باید خود و بچه‌ها را آگاه کنند و به درک عمیق‌تری برسانند، شرایط، محیط، کتاب و… باید برای دانش‌آموزان فراهم باشد تا این مشکلات فرهنگی برطرف شود ولی متأسفانه هماهنگی در فرهنگمان نیست. تنها نقطه روشن، امید به بازنگری اساسی در فرهنگ است، همان‌طور که دکتر کمالی‌پور می‌گوید: ارتقای روابط عمومی و رسانه و ایجاد جامعه مدنی پویا، آن وقت از تو حرکت و از خدا برکت تحقق می‌یابد. تجربه این استاد و سایر دوستداران اعتلای ایران همین است. این مرد موهایش را در آسیاب سفید نکرده است.