بررسي رسانه هاي ايراني و فارسي زبان در سال 2003

نوشته بيل سميعي – ترجمه مرضيه سليماني: گزارش زير به بحث در مورد تحولات و رخداد هاي رسانه اي ايران _ در سال ۲۰۰۳ مي پردازد. رسانه هاي ايراني شامل رسانه هاي مكتوب، راديو و تلويزيون و اينترنت است. رسانه هاي مكتوب قانون جنجال برانگيز مطبوعات را از سر گذرانده اند و در برخي اوقات تصميمات شگفت انگيزي نيز در مورد آنها اتخاذ شده است؛ مثلاً تعطيلي تقريباً ۱۰۰ نشريه و پيگرد هاي قانوني تعداد زيادي از روزنامه نگاران. به علاوه پوشش خبري صداوسيما اطلاع رساني كاملي نيست. مثال بارز در اين زمينه اطلاع رساني راديو و تلويزيون در خصوص جنگ آمريكا و عراق و يا اعتراض دانشجويان و دانش آموزان در ماه ژوئن است. بدين ترتيب، اينترنت به عنوان يك منبع خبري مهم مورد توجه واقع و از اهميت روز افزوني نيز برخوردار شد. در سال ۲۰۰۳ دولت قوانين و مقياس هايي را جهت كنترل دستيابي ايرانيان به اينترنت در نظر گرفت. در نتيجه تلويزيون هاي ماهواره اي، گسترش و محبوبيت ويژه اي يافتند.
    
    • رسانه هاي مكتوب
    
    از بهار سال ۲۰۰۰ بدين سو، به دلايل مختلف انتشار حدوداً ۱۰۰ نشريه متوقف شد. از سوي ديگر مجلس شوراي اسلامي، درماه ژانويه و در تلاشي بي ثمر، سعي كرد كه قانون مطبوعات را تغيير دهد. مجلس مي خواست با اعمال اصلاحات و تجديدنظر هايي، هم محدوديت جغرافيايي توزيع نشريات و هم محدوديت موضوعات و مباحث مطروحه در آنها را از ميان بردارد. قبلاً و در آگوست سال ۲۰۰۰ نيز تلاش هايي در اين جهت صورت گرفته بود، اما هيچ كدام موفقيتي در پي نداشت.
    
    اين در حالي است كه با استقرار مجلس هفتم كه در آن محافظه كاران اكثريت را دارند قانون مطبوعات، براي تغيير و تحول در آينده نزديك، از شانس كمي برخوردار است. به هر حال در ماه اكتبر مجلس قانوني را از تصويب گذراند كه زمان «تعطيلي موقت» مطبوعات را محدود مي كرد. در برخي موارد، اين تعطيلي هاي موقت، خود، چندين سال به طول مي انجاميد و گاه بدل به توقيف دائم مي شد. هدف از تصويب اين قانون، كاهش ايام توقيف موقت نشريات به حداكثر ۱۰ روز براي روزنامه ها، ۴ هفته جهت هفته نامه ها و دو هفته نامه ها، دو ماه در خصوص ماهنامه ها و ۳ ماه براي ديگر نشريات بود و هنگامي كه اين دوره به پايان مي رسيد، توقيف ديگر نمي توانست تمديد شود.
    
    رخداد ديگري كه با راه و روش مطبوعات، مرتبط بود، عملكرد دستگاه قضايي و يا هيات هاي قضايي بود. در روز ۹ اكتبر رسماً اعلام شد كه راي هيات منصفه در خصوص مطبوعات، از سوي ۳ قاضي و پس از كسب نظر هيات منصفه اعلام خواهد شد.
    
    • رسانه هاي صوتي و تصويري
    
    الف) تلويزيون دولتي:
    
    در ايران، هيچ گونه راديو يا تلويزيون خصوصي وجود ندارد. سازمان دولتي صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران (iRiB)، مسئوليت توليد و پخش برنامه هاي صوتي و تصويري را عهده دار است و برنامه هاي راديويي و تلويزيوني در دسترس همگان است. رئيس سازمان صداوسيما مستقيماً از سوي مقام رهبري منصوب مي شود. صداوسيما در زمان رياست جمهوري محمد خاتمي، شهرت فوق العاده اي كسب كرد. اين شهرت به علت جهت گيري هاي خاص و نيز بي دقتي در پوشش هاي خبري آن سازمان _ چه به لحاظ داخلي و چه به لحاظ امور خارجي _ نصيب آن سازمان شده بود و همين، موجب بروز انتقادات بي شماري به خصوص از سوي اصلاح طلبان شد. مثلاً بسياري از مفسران و گزارشگران ايراني، پوشش خبري صداوسيما در خصوص عمليات آزادسازي عراق را مورد انتقاد قرار دارند. يكي از اساتيد دانشگاه تهران در اوايل ماه آوريل هشدار داد كه گزارش هاي جانبدارانه صداوسيما، ممكن است به منافع ملي ايران آسيب رسانده و اظهار اميدواري كرد كه هيچ كدام از مقامات ايراني گزارش هاي راديو و تلويزيون را حقيقتاً باور نكنند. يكي از نمايندگان نيزگفت پوشش خبري صداوسيما، چنان جانبدارانه است كه خود به خود، سياست بي طرفي دولت ايران را نقض مي كند.
    
    تلويزيون دولتي ايران داراي ۷ كانال است كه در شهر تهران همگي در دسترسند. كانال هاي ۲ و ۱ بيشتر به اخبار و سرگرمي مي پردازند، كانال ۳ مخصوص ورزش و باز هم سرگرمي است. كانال ۴ به پخش برنامه هاي فرهنگي پرداخته وكانال ۵ برنامه هاي مخصوص شهر تهران را ارائه مي كند. كانال ۶ مخصوص اخبار و شبكه ۷ نيز آموزشي است. همچنين ۷ ايستگاه پخش راديو در حال فعاليتند. شبكه فرهنگ، شبكه قرآن، شبكه آموزش و شبكه هاي ورزش، جوان و پيام از آن جمله اند. شبكه پيام، ايستگاهي راديويي است كه مي توان بر روي موج اف ام، برنامه هايش را شنيد. اين شبكه عمدتاً در تهران قابل دسترس است و معمولاً به ترافيك، اخبار كوتاه و موسيقي مي پردازد. برنامه هاي استاني اما محبوب تر و مردمي تر از برنامه هاي راديويي سراسري هستند. به هر حال بر طبق نظر خواهي اي كه در ماه نوامبر سال ۲۰۰۲ و از ميان ۱۳ ميليون و ۶۰۰ هزار شنونده راديو در ۳۱ شهر از سوي مركز تحقيقات راديويي (VViR) انجام شد، شنوندگان گفتند كه كيفيت سيگنال ها و موضوع خاص روي آنتن، عموماً عوامل اصلي انتخاب هاي راديويي شان است.
    
    ب _ راديو هاي برون مرزي:
    
    حدوداً از يك سال پيش بدين سو، بيش از ۲۰ ايستگاه راديويي پخش برنامه به زبان فارسي را براي شنوندگان ايراني آغاز كردند. البته اين تعداد بعد ها كاهش يافت. چرا كه با حمله آمريكا به عراق سازماني كه تحت لواي صدام به فعاليت مي پرداخت، دست و پا بسته شد.
    
    طبيعي بود كه پس از خلع صدام از قدرت، صداي اين گونه راديو ها كمتر و حتي به ندرت شنيده شود. ساير ايستگاه هاي راديويي عبارتند از صداي حزب كمونيست ايران (كه هنوز برنامه دارد اما با پارازيت هاي شديد روبه رو است) و بسياري ديگر از راديو ها كه عمدتاً با گروه هاي كرد در ارتباطند، مثلاً اتحاديه ميهني كردستان يا صداي مردم كردستان (كه هنوز در دسترس است)، حزب دموكراتيك كردستان يا صداي كردستان عراق (هم اكنون نيز برنامه دارد).
    
    شركت پخش برنامه بريتانيا (BBC)، راديو بين المللي چين، دويچه وله، صداي اسرائيل، راديو ژاپن (NHK)، راديو فردا، راديو بين المللي فرانسه، صداي آمريكا و صداي روسيه همگي راديو هاي برون مرزي اي هستند كه به زبان فارسي به پخش برنامه هاي خويش براي ايرانيان مشغولند. همچنين برنامه هاي راديويي فارسي، با رنگ و بوي مذهبي نيز به سوي ايران ارسال مي گردد. اينك برنامه مسيحيان كه به تمامي از سوي شاخه اوانجليكال مسيحيت پروتستان برنامه ريزي شده، به راحتي در دسترس است. راديو ترنس ورد (Trans World) و نيز راديوي جهاني ادونتيست ها نيز به سهولت قابل دريافت است.
    
    ج _ تلويزيون هاي ماهواره اي:
    
    در سال ۱۹۹۴ وزارت كشور، تلويزيون هاي ماهواره اي و بالطبع وجود هرگونه ديش و تجهيزات متعلقه را غيرقانوني و ممنوع اعلام كرد. در همان زمان، شخصيت هاي تندرو گفتند كه آنتن ها و ديش هاي ماهواره اي بسان بيرق آمريكا بوده و برنامه هايي كه از تلويزيون هاي اين چنيني دريافت مي شوند، همچون بخشي از يك جنگ فرهنگي قلمداد مي گردند. در سال ۱۹۹۵ قانون ممنوعيت تجهيزات ماهواره اي، به مرحله اجرا درآمد.
    
    در اكتبر سال ۲۰۰۱، نمايندگان اصلاح طلب مجلس، جهت پايان دادن به ممنوعيت تلويزيون هاي ماهواره اي گردهم آمدند اما در همان ماه، بلوا هايي در داخل كشور ايجاد شد كه تلويزيون هاي فوق عامل آن اعلام شدند و در نتيجه مالكيت ديش و ساير ادوات و تجهيزات ماهواره اي _ به طور خصوصي _ دوباره ممنوع و در صورت يافتن هر كدام از اين وسايل، همه آنها مصادره مي گرديد. بحث و گفت وگو پيرامون لغو ممنوعيت ماهواره ها دوباره در نوامبر ۲۰۰۲ از سرگرفته شد و اما باز هم دوباره منجر به مصادره ديش ها و تجهيزات دريافت سيگنال گرديد. در دسامبر ۲۰۰۲، مجلس بخشي از لايحه اي را تصويب كرد كه به موجب آن مالكيت خصوصي اسباب و ادوات ماهواره اي، مجاز شمرده مي شد اما شوراي نگهبان در ژانويه ۲۰۰۳ آن را رد كرد.در هر حال با توجه به وضعيت موجود شماري از ايرانيان همچنان قوانين فوق را به فراموشي سپرده و به تلويزيون هاي ماهواره اي فارسي زبان روي مي آورند. برخي از اين تلويزيون ها عبارتند از: ايران تي وي، آي آرتي وي و…
    
    همچنين صداي آمريكا (VOA) نيز هر شب برنامه اي تلويزيوني و به زبان فارسي پخش مي كند. يكي از اين برنامه كه در ماه جولاي مرتباً پخش مي شد «اخبار و ديدگاه ها» نام داشت. همچنين VOA يك مجله هفتگي با نام «فصل بعد» و يك برنامه ۹۰ دقيقه اي گفت وگو – محور با عنوان «ميزدگرد با شما» نيز توليد مي كند. مطابق نظرسنجي اي كه آژانس خبري BBC (شوراي برنامه ريزي رسانه اي آمريكا) در ماه نوامبر انجام داده، برنامه هاي فوق _ مربوط به شبكه VOA – توجه ۱۲ درصد از ايرانيان بالاي ۱۸ سال را به خود معطوف داشته است. ايستگاه هاي پخش برنامه هاي برون مرزي، تركيبي از اخبار، سرگرمي و نيز پهنه وسيعي از علايق و گرايشات سياسي صاحبان خويش هستند. مطابق اظهارات پروفسور يحيي كمالي پور _ استاد دانشگاه پوردو _ كه روزنامه انتخاب در روز هاي ۴ و ۵ نوامبر به چاپ رسانده؛ تلويزيون هاي NiTV و AZADiTV به وضوح و افراط سلطنت طلبند، در حالي كه تلويزيون هاي تپش و ايران تي وي بيشتر تجاري اند.
    
    • اينترنت
    
    محمد صدري _ مسئول امور اطلاع رساني شركت مخابرات ايران (TCi) _ در مصاحبه اي كه به تاريخ ۲۰ ژوئن با روزنامه «انتخاب» انجام داد چنين گفت كه در حدود ۷/۱ ميليون ايراني از اينترنت استفاده مي كنند. به علاوه او تخمين زد كه تا مارس ۲۰۰۴، تعداد كاربران اينترنتي به ۵ ميليون نفر و در ۵ سال آينده به ۱۵ ميليون نفر خواهد رسيد.
    
    در پرتو محدوديت هاي اعمال شده بر مطبوعات و نيز محدود سازي رسانه هاي تصويري، اينترنت به عنوان يكي از منابع اطلاع رساني نزد ايرانيان از محبوبيت روزافزوني برخوردار شد. واكنش تهران به اين توسعه، توام با نگراني بود: در ژانويه، شوراي عالي انقلاب فرهنگي، كميته اي ويژه تشكيل داد تا سايت هاي مشكل دار را بازشناسند. در ماه مه، سخنگوي دولت چنين گفت كه شركت مخابرات، بلوكه كردن سايت هاي غير اخلاقي را آغاز نموده است. اين سايت ها از جمله شامل تالار هاي گفت وگو، اتاق هاي گفت وگو (چت روم) و نيز سايت هاي سياسي مي شد. همچنين در همين ماه مه، اعلام شد كه واحد قضايي ويژه اي جهت بررسي مباحث اينترنتي تشكيل شده و نيز اعلام شد كه لايحه بررسي جرايم اينترنتي متوقف شده است. يك ماه بعد، سخنگوي قوه قضائيه گفت كه فقدان فيلترينگ دولت _ محور استفاده كاربران از اينترنت را به تعويق انداخته است. همچنين يك مقام قضايي چيزي بيش از ۲۰ موضوع را برشمرد كه احتمالاً قرار بود سايت هاي مرتبط با اين مباحث، بلوكه و يا فيلتر شوند. از جمله اين موضوعات مي توان به موارد زير اشاره كرد:
    
    انتشار مباحث و موضوعات كفرآميز، اهانت به اسلام و حرمت و قداست اسلامي، معارضه با مشروعيت قانون اساسي و تاكيد بر هر آنچه كه استقلال و تماميت ارضي كشور را به خطر مي افكند، اهانت به مقامات، اهانت به روحانيون، تحريف ارزش هاي انقلاب اسلامي و اصول انديشه هاي سياسي امام خميني، تضعيف وحدت ملي، ايجاد بدبيني و نااميدي در ميان مردم و در خصوص مشروعيت، حقانيت و كارآمدي نظام، فراهم آوردن آگهي جهت احزاب و گروه هاي غيرقانوني، ترويج فساد و فحشا و اعمال ممنوعه، انتشار تصاوير و عكس هايي كه با اخلاق عمومي مغايرت دارند، فراهم آوردن آگهي براي سيگار، سيگار كشي و انواع موادمخدر، ابراز اتهامات دروغين نسبت به مقامات رسمي و يا اعضاي عادي جامعه، اهانت به افراد يا نهاد ها و ايجاد هرگونه راديو يا تلويزيون و يا برنامه ديگر بدون نظارت سازمان صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران.
    
    واكنش ايرانيان در خصوص فيلتر كردن سايت ها و به خصوص بلوكه كردن نشريات شخصي يعني وبلاگ ها، سريع بود. در ماه جولاي، وزارت پست، تلگراف و تلفن رسماً اعلام كرد كه وبلاگ ها به علت اشتباه يك شركت خصوصي بلوكه شده اند. دانشجويان دانشگاه اميركبير در تجمعي اعتراض آميز، تهديد كردند كه در مقابل فيلترينگ سايت ها، دست به عملي قانوني خواهند زد.
    
    در اواخر ماه آگوست، ۴۰ نماينده اصلاح طلب مجلس، احمد معتمدي، وزير پست و تلگراف و تلفن را فرا خواندند تا در خصوص فيلترينگ و بلوكه كردن سايت هاي گوناگون، از او سئوالاتي نمايند. آنها توجه داشتند كه اگر چه شوراي عالي انقلاب فرهنگي، فيلتر كردن سايت ها از سوي مخابرات را تاييد كرده، اما اين فيلترينگ به صورتي حساب شده و گزينشي بوده و به دلايل جناحي انجام يافته است.
    
    فيلتر ينگ سايت ها تا اواخر نوامبر ادامه داشت. يك كميته متشكل از سوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي، گاه به گاه فراهم آورندگان امكان ارتباط با اينترنت (iCP) را با فهرستي از سايت ها مواجه مي ساخت كه مي بايست بلوكه مي شدند. مدير يك iCP كه نخواست نامش فاش شود، در مصاحبه اي كه به تاريخ ۲۵ نوامبر با روزنامه «فرهنگ آشتي» انجام داده بود، گفت كه اين فهرست، فهرستي منطقي بوده زيرا سايت هاي مبتذل و ضد رژيم را در برگرفته است. يك ديسك فشرده از سوي شركت ديتاي ايران (dpi) در ميان تمام iCP ها توزيع شد. اين ديسك، هزاران وب سايت – حتي سايت هاي معمولي و گاه سودمند مانند گوگل _ را در برمي گرفت. اين مدير افزود: اگر تمام اين سايت ها فيلتر شوند، معقول تر است كه بگوييم همه چيز تعطيل شده است.
    
    مدير iCP «آزادنت» – كسري هدايت _ گفت كه وزارت پست، تلگراف و تلفن فهرست سايت هايي را كه قرار است بلوكه شوند آماده كرده. او افزود: سياست فيلترينگ، در اغلب موارد مناسب و منطقي است اما در برخي موارد خاص منجر به ركود جامعه و تعطيلي سايت هاي سياسي و اجتماعي خواهد شد و پس از مدتي، مسئولان دوباره مجبور خواهند شد كه سايت هاي مذكور را بازگشايند. هدايت همچنين عنوان كرد كه برخي از فراهم آورندگان سرويس هاي اينترنتي و iCP ها هيچ سايتي را فيلتر نكرده و هيچ محدوديتي را براي كاربران خويش اعمال نكرده اند، و همين امر موجب جذب مصرف كنندگان و كاربران بيشتر مي گردد.
     
□
View: 2712 – Print: 12 – Email: 2
اين مطلب را در سايت ماخذ آن ببينيد:
http://www.sharghnewspaper.com/821221/media.htm